Khu Kinh tế (KKT) Vân Phong đang bước vào giai đoạn tăng tốc với hàng loạt dự án hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, khu đô thị và cảng biển quy mô lớn. Song, để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển, một trong những điều kiện tiên quyết là bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, đặc biệt là đất san lấp. Việc UBND tỉnh ban hành Phương án đảm bảo nguồn vật liệu đất đắp, vật liệu xây dựng phục vụ thi công các công trình, dự án KKT Vân Phong giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ giải bài toán trước mắt mà còn thể hiện tư duy chủ động trong điều hành phát triển, chuẩn bị nguồn lực từ sớm để tạo nền tảng cho các dự án động lực bứt phá.

Dự án Khu tái định cư Vạn Thắng giai đoạn 1 được cung cấp cơ bản về nguồn vật liệu san lấp.

Chủ động chuẩn bị nguồn cung

Theo phương án vừa được UBND tỉnh phê duyệt, tổng nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các công trình, dự án thuộc KKT Vân Phong giai đoạn 2026 - 2030 gồm: 220,088 triệu m³ đất làm vật liệu san lấp; 0,453 triệu m³ đá xây dựng; 0,096 triệu m³ cát xây dựng. Trong đó, nhu cầu đất san lấp của các dự án đầu tư công khoảng 1,788 triệu m³; các dự án ngoài ngân sách 218,3 triệu m³, tương đương hơn 99% tổng nhu cầu đất san lấp. Con số này cho thấy áp lực lớn nhất chính là đất san lấp - loại vật liệu quyết định tiến độ hình thành mặt bằng cho các khu công nghiệp, khu đô thị và hạ tầng kỹ thuật.

Đáng chú ý, nhiều dự án có nhu cầu về đất san lấp rất lớn như: Khu đô thị mới Tu Bông cần gần 150,8 triệu m³, Khu đô thị mới Đầm Môn hơn 42 triệu m³, Khu Công nghiệp Vạn Lương gần 6,9 triệu m³, Khu đô thị cao cấp Cổ Mã gần 4,9 triệu m³, Khu Công nghiệp Ninh An gần 4,7 triệu m³... Đây đều là những dự án có vai trò quan trọng trong định hướng phát triển KKT Vân Phong thành trung tâm kinh tế biển hiện đại của cả nước.

Về nguồn cung vật liệu xây dựng, sau khi điều chỉnh quy hoạch tỉnh, Khánh Hòa đã quy hoạch 90 khu vực đá xây dựng, 33 khu vực cát xây dựng và 36 khu vực đất san lấp, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để mở rộng nguồn cung trong thời gian tới. Toàn tỉnh hiện có 55 mỏ đá xây dựng còn hiệu lực với tổng trữ lượng khoảng 260 triệu m³, công suất gần 11 triệu m³/năm; 13 mỏ cát xây dựng và 14 mỏ đất san lấp được cấp phép khai thác. Ngoài ra, còn hàng chục khu vực đã hoàn thành thăm dò, phê duyệt trữ lượng nhưng chưa được cấp phép khai thác.

Qua đánh giá của tỉnh, đá và cát xây dựng cơ bản đáp ứng nhu cầu phát triển các dự án trong giai đoạn 2026 - 2030. Riêng đất san lấp vẫn là loại vật liệu tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt lớn nhất nếu các khu vực đã quy hoạch không sớm được đưa vào khai thác. Theo ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, phương án bảo đảm nguồn cung được xây dựng trên cơ sở rà soát đồng thời nhu cầu vật liệu của từng nhóm dự án và khả năng cung ứng của từng khu vực khoáng sản. Mục tiêu không chỉ là cân đối nguồn vật liệu trước mắt mà còn chủ động điều hành cung - cầu theo từng giai đoạn, tránh tình trạng thiếu hụt cục bộ hoặc bị động khi nhiều dự án cùng triển khai. Sở sẽ là cơ quan đầu mối thường xuyên theo dõi diễn biến cung - cầu, định kỳ rà soát để tham mưu UBND tỉnh điều chỉnh phương án khi cần thiết.

Đồng chí TRẦN HÒA NAM - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh:Việc ban hành phương án không chỉ nhằm bảo đảm nguồn vật liệu cho các công trình trước mắt mà còn tạo cơ sở để các sở, ngành, địa phương chủ động phối hợp, tháo gỡ các khó khăn về thủ tục đầu tư, đất đai, môi trường và khai thác khoáng sản; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, không để thiếu vật liệu ảnh hưởng đến tiến độ các dự án trọng điểm của KKT Vân Phong. Tinh thần xuyên suốt là chủ động chuẩn bị nguồn lực từ sớm, từ xa để phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Phân bổ hợp lý, tháo gỡ thủ tục để khơi thông nguồn cung

Nếu như trước đây, việc bảo đảm vật liệu thường được xử lý theo từng dự án riêng lẻ thì phương án lần này đã thay đổi cách tiếp cận. Tỉnh chủ động xây dựng cơ chế điều phối nguồn cung vật liệu xây dựng trên phạm vi toàn KKT Vân Phong, xác định rõ nguyên tắc huy động và thứ tự ưu tiên. Đối với các dự án đầu tư công, nguồn đất san lấp sẽ ưu tiên từ các khu vực khoáng sản được khoanh định không đấu giá quyền khai thác để phục vụ trực tiếp công trình; vật liệu thu hồi trong quá trình thi công; đất đá từ các bãi thải đủ điều kiện sử dụng và các nguồn hợp pháp khác. Đối với các dự án ngoài ngân sách, nguồn cung sẽ được huy động từ những mỏ đang khai thác, đất tầng phủ tại các mỏ đá, các khu vực đã hoàn thành thăm dò, các khu vực đấu giá quyền khai thác và các nguồn vật liệu hợp pháp khác.

Song song với đó, tỉnh cũng xác định rõ thứ tự ưu tiên trong điều phối nguồn vật liệu. Trước hết là các công trình quan trọng quốc gia và công trình cấp bách theo chỉ đạo của Chính phủ; tiếp đến là các dự án đầu tư công của Trung ương và tỉnh; các dự án tái định cư, hạ tầng phục vụ giải phóng mặt bằng; sau đó đến các dự án ngoài ngân sách đã hoàn thành thủ tục đầu tư và những dự án còn lại. Việc xác lập nguyên tắc này giúp tránh tình trạng cạnh tranh nguồn vật liệu giữa các dự án, đồng thời bảo đảm các công trình động lực luôn có đủ nguồn cung để thi công đúng tiến độ.

Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, nguồn tài nguyên chỉ thực sự phát huy giá trị khi các thủ tục pháp lý được tháo gỡ đồng bộ. Chính vì vậy, tỉnh đã đưa ra nhiều giải pháp để tổ chức thực hiện có hiệu quả phương án như: Đẩy nhanh thủ tục đất đai, môi trường, đầu tư và cấp phép khai thác; rà soát điều chỉnh công suất các mỏ đang hoạt động; tổ chức đấu giá quyền khai thác các khu vực khoáng sản; phát triển cát nghiền, vật liệu tái chế và tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý khoáng sản.

Có thể nói, phương án lần này không đơn thuần là một kế hoạch cân đối vật liệu xây dựng. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ tư duy “xử lý khi thiếu” sang “chủ động chuẩn bị nguồn cung”, gắn quy hoạch khoáng sản với tiến độ phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư. Khi các mỏ mới được đưa vào khai thác đúng kế hoạch, công suất các mỏ hiện hữu được phát huy hiệu quả và cơ chế điều phối được thực hiện đồng bộ, Vân Phong sẽ có thêm một điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành cực tăng trưởng của Khánh Hòa và vùng Nam Trung Bộ trong những năm tới.

MẠNH HÙNG