Quản lý, khai thác hiệu quả tài nguyên khoáng sản

Khoáng sản là nguồn lực quan trọng cho phát triển, nhất là trong bối cảnh nhu cầu xây dựng hạ tầng ngày càng tăng. Vì vậy, công tác quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản luôn được tỉnh quan tâm chỉ đạo, bảo đảm việc khai thác mang lại hiệu quả kinh tế, đồng thời tuân thủ các quy định, hướng dẫn và trách nhiệm với môi trường.

Xử lý nghiêm, bám sát quy định, chỉ đạo của cấp trên

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đang triển khai nhiều dự án quốc gia, dự án trọng điểm của tỉnh, như: Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2; đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam qua địa bàn tỉnh; đường bộ cao tốc Nha Trang - Đà Lạt; Khu Kinh tế Vân Phong… Do đó, nhu cầu khai thác, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các dự án rất lớn. Nhìn chung, các cơ quan liên quan đã quan tâm kiểm soát chặt hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản; kịp thời chấn chỉnh bất cập, vi phạm để bảo đảm hoạt động này đúng quy định. Các doanh nghiệp khai thác, kinh doanh khoáng sản tuân thủ phương án, báo cáo đánh giá tác động môi trường; khai thác đúng công suất được phê duyệt; hoàn thổ hậu khai thác; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, một số khu vực cũng ghi nhận tình trạng khai thác trái phép hoặc vượt công suất hằng năm theo giấy phép được cấp; chưa lắp đặt trạm cân, camera giám sát; khai thác sau khi được cấp phép nhưng chưa có hợp đồng thuê đất; tập kết vật liệu xây dựng sai quy định…

Khu vực sản xuất cát nghiền công nghiệp tại Dự án Nhà máy sản xuất cống bê tông và cát nghiền nhân tạo của Công ty TNHH GVB (xã Mỹ Sơn). Ảnh: THÁI THỊNH

Ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) cho biết, các vi phạm này đã được Thanh tra tỉnh xác nhận. Các cơ quan chức năng đang tiếp tục rà soát, xác minh những trường hợp cụ thể để đánh giá toàn diện tính chất, mức độ vi phạm, nguyên nhân phát sinh và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, cũng như các yếu tố khách quan trong quá trình tổ chức thực hiện, nhất là áp lực bảo đảm tiến độ thi công các công trình, dự án trọng điểm theo chỉ đạo của Chính phủ và UBND tỉnh. Trên cơ sở đó, xử lý đúng quy định của pháp luật, bảo đảm khách quan, công bằng, đúng bản chất vụ việc; trường hợp vi phạm nghiêm trọng, cố ý hoặc không chấp hành yêu cầu khắc phục sẽ xử lý nghiêm. Đối với các trường hợp được cấp phép khai thác khoáng sản nhưng chưa hoàn thành thủ tục thuê đất, qua rà soát, tại thời điểm xem xét cấp phép, các khu vực mỏ cơ bản phù hợp với quy hoạch có liên quan theo quy định. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, việc điều chỉnh quy hoạch tỉnh và cập nhật các quy hoạch ngành có thời điểm chưa đồng bộ; đồng thời, quá trình áp dụng một số quy định pháp luật liên quan đến trình tự, thủ tục thuê đất còn vướng mắc, dẫn đến một số doanh nghiệp chưa bảo đảm tiến độ hoàn thành thủ tục thuê đất. Các cơ quan chức năng đang tiếp tục hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để hoàn thiện đầy đủ thủ tục theo quy định. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, Sở NN-MT đã rà soát các công trình trọng điểm quốc gia để tập trung nguồn lực, trong đó có khoáng sản làm vật liệu xây dựng để bảo đảm đáp ứng tiến độ; đồng thời, tham mưu xử lý nghiêm theo quy định các trường hợp bán vật liệu ra bên ngoài.

Tiếp tục tăng cường quản lý

Lãnh đạo Sở NN-MT cho biết, việc quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả tài nguyên, khoáng sản không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là chiến lược lâu dài. Vừa qua, UBND tỉnh đã có văn bản yêu cầu tăng cường quản lý khai thác khoáng sản trên địa bàn. Theo đó, Sở NN-MT chủ trì, phối hợp tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật về địa chất, khoáng sản và pháp luật liên quan trên địa bàn tỉnh. Trong đó, tập trung kiểm tra khu vực vùng sâu, vùng xa, ít dân cư, địa hình hiểm trở; kiểm tra, đôn đốc trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, địa phương trong phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm về hoạt động khoáng sản; kịp thời báo cáo, đề xuất UBND tỉnh, cơ quan chức năng xử lý nghiêm vi phạm. Sở cũng hướng dẫn cấp xã, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có hoạt động khoáng sản thực hiện đầy đủ quy định về địa chất, khoáng sản; hướng dẫn cấp xã quản lý, bảo vệ tài nguyên, khoáng sản; kiểm tra, giám sát, xử lý các vi phạm; đôn đốc, kiểm tra các doanh nghiệp hoạt động khoáng sản lắp đặt thiết bị giám sát, cung cấp tài khoản, mật khẩu đăng nhập camera, bảo đảm thiết bị giám sát hành trình trên các phương tiện vận chuyển khoáng sản hoạt động liên tục, thông suốt.

Công an tỉnh chủ trì, phối hợp với Sở NN-MT và sở, ngành liên quan tăng cường tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn hiệu quả và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong khai thác, vận chuyển, tiêu thụ, kinh doanh khoáng sản; chỉ đạo phòng, ban, đơn vị trực thuộc, công an địa phương phối hợp với chính quyền cấp xã, cơ quan chức năng thường xuyên kiểm tra, xác minh, xử lý nghiêm vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản. Thanh tra tỉnh chủ trì, phối hợp với Sở NN-MT, Công an tỉnh và các cơ quan liên quan xây dựng, tham mưu, thanh tra chuyên ngành về hoạt động khoáng sản; kịp thời xử lý, kiến nghị xử lý nghiêm các vi phạm về khai thác, vận chuyển, tiêu thụ, kinh doanh khoáng sản được phát hiện qua thanh tra. UBND cấp xã chỉ đạo cơ quan chức năng phối hợp, tăng cường kiểm tra hoạt động khoáng sản trên địa bàn; kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm theo quy định các hoạt động khai thác, vận chuyển, tiêu thụ, kinh doanh khoáng sản trái phép.

Thông báo kết luận cuộc họp ngày 6-5 do đồng chí Nguyễn Việt Hùng - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì cũng nêu rõ, Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với Sở Tài chính và các chủ đầu tư rà soát, xây dựng kịch bản dự báo nhu cầu vật liệu chi tiết cho từng giai đoạn gắn với xác định khu vực khai thác trong ngắn hạn (đến hết năm 2026) và trung hạn (đến năm 2030). Trên cơ sở đó, Sở NN-MT khẩn trương rà soát hiện trạng các mỏ đã cấp phép để xác định kịch bản cung ứng trước mắt; đề xuất bổ sung vào điều chỉnh quy hoạch tỉnh để bổ sung nguồn cung ứng vật liệu xây dựng cho trung hạn; xác định cụ thể khu vực khoanh định không đấu giá để phục vụ dự án theo cơ chế đặc thù; ưu tiên tối đa nguồn cung cho các dự án quốc gia và dự án trọng điểm của tỉnh. Đến hết năm 2026, xử lý ngay tình trạng thiếu hụt vật liệu cho các dự án đang triển khai và giải quyết dứt điểm các vướng mắc pháp lý hiện hữu. Sở NN-MT rà soát, nghiên cứu, phân loại chi tiết các mỏ chưa thuê đất theo các nhóm vướng mắc về quy hoạch, đất đai, đầu tư, vướng mắc khác; làm rõ nguyên nhân, đề xuất biện pháp xử lý dứt điểm, sớm đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; rà soát chặt 31 mỏ đang khai thác về thực hiện nghĩa vụ tài chính, tính pháp lý, nếu vi phạm nghiêm trọng thì kiên quyết xử lý, chấm dứt hoạt động, thu hồi giấy phép.

Nghị quyết số 68, ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác định, phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và doanh nhân; bảo đảm kinh tế tư nhân cạnh tranh bình đẳng với các thành phần kinh tế khác trong tiếp cận cơ hội kinh doanh và các nguồn lực của nền kinh tế.
Nghị quyết số 198, ngày 17-5-2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân có nêu, cần phân định rõ giữa trách nhiệm của pháp nhân với cá nhân trong xử lý vi phạm; đối với vi phạm, vụ việc về dân sự, kinh tế, ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước; các doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được chủ động khắc phục vi phạm, thiệt hại; trường hợp thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không xử lý hình sự thì không áp dụng xử lý hình sự; đối với vi phạm đến mức xử lý hình sự thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế chủ động, kịp thời, toàn diện trước và là căn cứ quan trọng để xem xét khi quyết định khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và các biện pháp xử lý tiếp theo.

NGUYỄN BÌNH