Khi công nghệ thông tin ngày càng phát triển cũng là lúc những sạp báo trên các tuyến phố ở Nha Trang dần vắng bóng. Thỉnh thoảng có dịp đi ngang qua mấy sạp báo còn sót lại ở phố biển, chợt ngùi ngùi nhớ một thời vàng son đã xa của những sạp báo ngày xưa ấy.

Một thời vàng son của báo in

Sạp báo Trâm (đường Thống Nhất) là sạp báo lớn nhất còn lại ở Nha Trang.

Hơn 20 năm trước, tôi chính thức bước vào làng báo ở xứ Trầm Hương, đúng vào lúc báo chí phát triển mạnh nhất. Những tờ báo lớn như: Tuổi trẻ, Thanh niên, Công an TP. Hồ Chí Minh, Phụ nữ TP. Hồ Chí Minh, Người Lao động, Thể thao TP. Hồ Chí Minh, Thể thao hàng ngày, Bóng đá... đua nhau ra sạp mỗi sáng. Các báo cạnh tranh quyết liệt cả nội dung, thị trường phát hành đã mang đến niềm vui cho bạn đọc. Nhu cầu đọc báo ngày càng lớn nên nhiều tờ báo đã tổ chức in ấn ngay tại Nha Trang để phát hành cho các tỉnh trong khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên thay vì phải đợi chuyển từ TP. Hồ Chí Minh về như hồi thập niên 90 của thế kỷ trước.

Các tiệm bán báo lớn, nhỏ có mặt ở hầu hết những con đường chính của phố biển Nha Trang. Người đọc báo một thời vẫn còn nhớ những cái tên gắn liền với từng góc phố: Hoàng (25 Phan Chu Trinh), Sơn "đen" (chợ Đầm), Nhu (đường Nguyễn Trãi), Trường Phát (còn gọi là sạp báo Loan, đường Lý Thánh Tôn), Mai, Trâm (đường Thống Nhất)... Mỗi sạp có một lượng khách quen riêng, chỉ cần khách tà tà dừng xe máy sát vỉa hè, người bán đã thoăn thoắt chọn đúng tờ báo khách cần, chẳng cần phải hỏi. "Giai đoạn cao điểm, mỗi ngày tôi bán gần 1.000 tờ báo. Chỉ riêng tờ Thể thao hàng ngày tôi bán được 100 tờ/ngày", chị Trương Thị Thùy Trâm - chủ sạp báo Trâm trước rạp Tân Tân (cũ) trên đường Thống Nhất, phường Tây Nha Trang nhớ lại.

Ngoài các sạp cố định trên phố, còn có cả đội quân bán báo dạo ở nhà ga, bến xe. Vào mùa Euro, World Cup, số người đi bán báo dạo tăng vọt, các bản tin nhanh thể thao bán đắt như tôm tươi. Đi quanh các tuyến phố vào sáng sớm, dễ dàng bắt gặp cảnh các bác xe ôm ngồi vắt vẻo trên xe máy dựng dưới gốc cây, đọc tờ báo còn thơm mùi mực trong khi chờ khách. Trong góc quán cà phê, những người đàn ông chậm rãi nhấp ngụm cà phê rồi dán mắt vào tờ báo mới xuất bản, bàn tán rôm rả chuyện bóng đá, các vụ án hình sự mà họ "lượm lặt" trên các báo.
Công đoạn phát hành báo chí ngày ấy cũng rất sôi động. Năm 2012, khi thực hiện phóng sự "Thầm lặng sau trang báo", tôi đã đến nhà in của Công ty Cổ phần In Khánh Hòa để tìm hiểu quy trình này. Khoảng 1 giờ sáng, khi hầu hết mọi người còn đang ngủ say, các tài xế chở báo đã có mặt tại nhà in nhận hàng. Từng chồng báo còn nóng hổi, mực chưa kịp khô hẳn, được đóng gói nhanh và chất lên xe, kịp chuyển đến cả những địa phương xa như: Cam Ranh, Phan Rang, Đà Lạt, Đắk Lắk. Đến khoảng 3 giờ 30, các đại lý lớn như: Hương Sơn (đường 23 tháng 10), Trường Phát (đường Lý Thánh Tôn), Tân (đường Bạch Đằng) đều cử người tới nhà in lấy báo, xe máy ra vào liên tục, chở theo những chồng báo chất kín. Về đến đại lý, mọi người bắt tay chia báo để chuyển tiếp cho các đại lý nhỏ hơn và người bán dạo, không khí chẳng khác nào một công trường nhỏ giữa lúc rạng đông. Thời điểm ấy, ông Phan Minh Sơn, chủ đại lý báo Hương Sơn cho biết đại lý của ông nhận phát hành tới 170 đầu báo và tạp chí, mỗi ngày nhập khoảng 5.000 tờ báo cùng hàng trăm cuốn tạp chí, phải thuê thêm 4 người làm mới kịp việc.

Khi sạp báo dần thưa vắng

Chị Thanh - chủ sạp báo ở góc đường Thống Nhất - Lê Thành Phương (phường Tây Nha Trang) vẫn duy trì sạp bán báo của gia đình.

Nhưng rồi mọi thứ đổi thay nhanh chóng. Gần 10 năm trở lại đây, sự tiện lợi của điện thoại thông minh khiến số lượng người đọc báo in giảm sút hẳn. Nhiều người chọn đọc báo online. Đặc biệt, với sự bùng nổ của mạng xã hội, người đọc báo giấy sụt giảm nhiều.

Sự chuyển đổi đó khiến số lượng phát hành báo giấy giảm sút nghiêm trọng, các đại lý và sạp báo dần rút lui, mỗi nơi theo một nhịp riêng. Từ năm 2014, đại lý báo Trường Phát, đại lý lâu đời nhất của Nha Trang đã rời "đại bản doanh" ở 12 Lý Thánh Tôn để về nhà riêng trong một con hẻm ở đường Lương Định Của. Số lượng phát hành giảm dần, nay chỉ còn khoảng 130 tờ báo mỗi ngày, so với hàng nghìn tờ của thời hoàng kim. Đại lý báo Hương Sơn một thời lừng danh cũng đóng cửa từ năm 2024. Các sạp báo gắn bó với biết bao thế hệ bạn đọc như: Hoàng (đường Phan Chu Trinh), Nhu (đường Nguyễn Trãi), Tuyết Nga (đường Ngô Gia Tự) lần lượt đóng cửa theo.

Cả phố biển Nha Trang giờ chỉ còn vài sạp báo ở các đường Thống Nhất, Lê Quý Đôn, Trần Quý Cáp... là còn bán báo hằng ngày. Ông Lại Minh Tánh - người quản lý sạp báo Mai (đường Thống Nhất) chia sẻ: "Bây giờ, giới trẻ ít mua báo giấy, chỉ còn độc giả trung niên và người lớn tuổi mua. Lợi nhuận cũng thấp lắm, mỗi tờ tôi chỉ lời khoảng 500 đến 600 đồng. Có khi báo ngày bán không hết thì chịu lỗ. Những số không bán hết tôi vẫn giữ lại, khi nào có khách cần tìm số báo cũ thì tôi cung cấp cho họ".
Báo giấy không còn là món ăn chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội. Dẫu vậy, vẫn còn những người trung thành với thói quen đọc báo giấy mỗi ngày, một trong số đó là nhà báo Khuê Việt Trường. Với ông, tờ báo giấy không chỉ mang thông tin mà còn "mang theo cảm giác chạm được vào thời cuộc. Thứ cảm giác mà lướt mạng không thể thay thế. Dẫu cuộc sống có phát triển như thế nào, được cầm trên tay, lật xem những tờ báo giấy mỗi ngày vẫn là điều thú vị", nhà báo Khuê Việt Trường nói.

Giới trẻ bây giờ ít người có thói quen đọc báo giấy.

Hãy cứ tin rằng, dẫu những sạp báo ngày nay chỉ còn tồn tại với số lượng ít ỏi, không còn tấp nập như xưa, văn hóa đọc báo giấy vẫn luôn có một vị trí không gì thay thế được.

THÀNH NGUYỄN