Với áp lực từ hạn hán, đô thị hóa và phát triển công nghiệp, khu vực phía nam tỉnh đang đối mặt với yêu cầu cấp bách về hạ tầng môi trường và quản lý nguồn nước. Để giải quyết vấn đề này, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh đã đề xuất 2 dự án quy mô lớn sử dụng vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB).

Áp lực từ khô hạn đến ngập nước đô thị

Khu vực phía nam tỉnh vốn là một trong những vùng khô hạn nhất cả nước. Lượng mưa thấp, phân bố không đều, mùa khô kéo dài (thường khoảng 9 tháng) khiến tình trạng thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất thường xuyên xảy ra. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất ngày càng cao hơn, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an ninh nguồn nước cho phát triển bền vững.

Một góc phường Phan Rang.

Theo lãnh đạo Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh, dung tích các hồ chứa nước hiện hữu và các công trình đã quy hoạch vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu cấp nước cho phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2020 - 2030. Nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dân sinh đang đứng trước nguy cơ thiếu nước trong mùa khô. Mặt khác, quá trình đô thị hóa nhanh tại khu vực Phan Rang và vùng phụ cận đang tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Một số tuyến giao thông chưa được đầu tư hoàn chỉnh; hệ thống thoát nước còn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng ngập cục bộ khi xảy ra mưa lớn. Đáng chú ý, hệ thống thoát nước thải hiện nay chủ yếu là hệ thống chung giữa nước mưa và nước thải, dẫn đến quá tải, ô nhiễm cục bộ và suy giảm chất lượng môi trường đô thị.

Đáng ngại hơn, các hiện tượng thời tiết cực đoan đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất và mức độ ảnh hưởng. Trong khi đó, nhiều tuyến sông như: Sông Dinh, sông Lu, sông Quao vẫn chưa được đầu tư hoàn chỉnh hệ thống kè bảo vệ, tiêu thoát lũ và chống sạt lở. Tại các khu vực đô thị, năng lực thoát nước còn hạn chế, khiến nhiều nơi thường xuyên ngập cục bộ khi mưa lớn hoặc triều cường, ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, sự phát triển của các khu công nghiệp trọng điểm như: Cà Ná, Phước Nam cùng các dự án du lịch ven biển đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về nguồn nước ổn định và hệ thống hạ tầng môi trường đồng bộ, hiện đại hơn. Nếu không được đầu tư kịp thời, đây sẽ trở thành điểm nghẽn đối với mục tiêu tăng trưởng của khu vực phía nam tỉnh.

Đầu tư 2 dự án hơn 11.400 tỷ đồng

Để giải quyết đồng bộ những thách thức trên, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh đã đề xuất chủ trương đầu tư 2 dự án lớn sử dụng nguồn vốn vay. Cụ thể, Dự án Quản lý tổng hợp môi trường nước khu vực nam Khánh Hòa, với tổng vốn dự kiến khoảng 5.530 tỷ đồng (220,55 triệu USD), trong đó nguồn vốn vay từ Ngân hàng Thế giới (WB) chiếm hơn 74%. Dự án tập trung vào 4 nhóm mục tiêu chính gồm: Tăng cường khả năng cung cấp nước; giảm ngập lụt đô thị; thu gom, xử lý nước thải; nâng cao năng lực quản lý tài nguyên nước. Dự án sẽ xây dựng hệ thống đường ống chuyển nước từ hồ Sông Than về khu vực phía nam tỉnh; xây dựng các tuyến kè bảo vệ sông Cái; nâng cấp các tuyến kênh tiêu Chà Là, Tân Hội, Sông Lu, Sông Quao; đầu tư hệ thống thoát lũ cho Khu công nghiệp Cà Ná; mở rộng nhà máy xử lý nước thải từ 7.500m³/ngày đêm lên 15.000m³/ngày đêm cùng mạng lưới thu gom nước thải đồng bộ. Khi hoàn thành, dự án sẽ nâng cao năng lực cấp nước, hỗ trợ tưới cho hơn 29.000ha đất sản xuất và nuôi trồng thủy sản; góp phần giảm khai thác nước ngầm quá mức, hạn chế nguy cơ xâm nhập mặn và sụt lún đất. Đồng thời, hệ thống kè, kênh tiêu và thoát lũ sẽ tăng khả năng ứng phó với thiên tai, giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ dân cư và cơ sở hạ tầng trên địa bàn.

Ông PHẠM MINH TÂN - Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh cho biết:Theo kế hoạch, Dự án Quản lý tổng hợp môi trường nước khu vực nam Khánh Hòa dự kiến triển khai trong giai đoạn 2028 - 2032; Dự án Cải thiện môi trường đô thị phường Phan Rang và khu vực lân cận dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2027 - 2031. Việc triển khai 2 dự án không chỉ nhằm giải quyết tình trạng thiếu nước, ngập úng cục bộ và ô nhiễm môi trường đô thị trước mắt, mà còn tạo nền tảng hạ tầng lâu dài cho phát triển của khu vực nam Khánh Hòa. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất, công nghiệp, du lịch và dân sinh liên tục gia tăng, việc đầu tư đồng bộ các công trình quản lý nguồn nước, thoát lũ, xử lý nước thải và cải thiện môi trường đô thị là yêu cầu cấp thiết. Đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, cải thiện chất lượng môi trường sống và tạo động lực cho phát triển bền vững trong những năm tới.

Trong khi đó, Dự án Cải thiện môi trường đô thị phường Phan Rang và khu vực lân cận có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 5.910 tỷ đồng (236 triệu USD), trong đó vốn vay từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) chiếm hơn 71%. Dự án hướng tới giải quyết những tồn tại về hạ tầng kỹ thuật đô thị, nâng cao khả năng kết nối giao thông, cải thiện môi trường và tạo động lực mở rộng không gian đô thị trung tâm phía nam tỉnh.

Theo Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh, WB đã có thư bày tỏ quan tâm và sẵn sàng hỗ trợ nguồn vốn cho Dự án Quản lý tổng hợp môi trường nước khu vực nam Khánh Hòa. Đối với hồ sơ đề xuất vay vốn ADB cho Dự án Cải thiện môi trường đô thị phường Phan Rang và khu vực lân cận cũng đã được tỉnh trình Bộ Tài chính xem xét, thẩm định theo quy định.

MẠNH HÙNG